Το απόλυτο υπερόπλο προστασίας του παιδιού από κάθε κακό η Κριτική Σκέψη
Το παιδί θα την χρειαστεί μετά τα 12-14, όταν η διαμόρφωση της προσωπικότητάς του περάσει από την ασφάλεια του σπιτιού, στο αχανές πεδίο τις εφηβικής κοινωνικοποίησης, και ότι εφόδια καλλιέργησε στο σπίτι του, πλέον θα δοκιμαστούν στην πράξη. Τότε το μυαλό του θα πρέπει να δουλεύει ήδη από μόνο του, χωρίς βοηθητικές ρόδες.
Τι είναι
Τρόπος να σκέφτεσαι
Κριτική σκέψη είναι το αντίθετο της παθητικής πρόσληψης και αναπαραγωγής της πληροφορίας (Dewey)
Για να συμβεί η κριτική σκέψη προϋποθέτει την ανεπτυγμένη χρήση λογικής, τον σκεπτικισμό (αμφιβολία) την αντικειμενικής ανάλυσης και αξιολόγησης αποδείξεων (Σωκράτης)
Ένα γνωστό μοντέλο κριτικής σκέψης του ψυχολόγου Benjsmin Bloom, βάζει σε μια λογική σειρά τις απαραίτητες δεξιότητες.
Σύμφωνα με το μοντέλο του Bloom, φαίνεται πως στο βασικό επίπεδο σκέψης, συνήθως ανακαλούμε πληροφορίες που αναγνωρίζουμε σε αυτές ένα νόημα για να πράξουμε κατόπιν ανάλογα. Εστιάζοντας στην κατανόηση του 'γιατί'
Στο επίπεδο της κριτικής σκέψης, αναγνωρίζουμε τα μέρη που αποτελούν ένα αντικείμενο ή μια ιδέα, μαζί με τις σχέσεις και την οργάνωση μεταξύ τους ώστε να εξετάσουμε νέες σχέσεις ή οργάνωση και να καταλήξουμε σε κάτι νέο. Εστιάζοντας στην κατανόηση του 'πως'
Που χρησιμεύει
Να ξέρει τι του γίνεται...
Κατά τον W.Hare, ο κριτικά σκεπτόμενος άνθρωπος θα πρέπει να διαθέτει τις ακόλουθες δεξιότητες
- Να είναι σε θέση να αξιολογεί ισχυρισμούς για γνώση, αρχές, θεωρίες.
- Να είναι ικανός να αποφασίζει αν μια μαρτυρία ή επιχείρημα αξίζει και σε ποιο βαθμό περικλείει προκατάληψη, είναι παραπλανητικό ή ελλιπές.
- Να είναι σε ετοιμότητα να αντιμετωπίζει τις καταστάσεις που κανονικά θεωρούνται απλές, ως δυνητικά ή αμφιλεγόμενα προβληματικά και να φαντάζεται τρόπους υπέρβασης του υφιστάμενου πλαισίου.
- Να μπορεί να αντιστέκεται στις απόπειρες των άλλων που προσπαθούν να του επιβάλλουν ιδέες, αντιλήψεις και να αποφεύγει να κυριαρχείται από αυτές, οι οποίες θεωρούνται δεδομένες στο πνευματικό και κοινωνικό του περιβάλλον (Εξαιρετικά απαραίτητο όταν το παιδί ενσωματωθεί σε παρέες με αμφιλεγόμενες συνήθειες)
Πότε την καλλιεργούμε
Πάντα και Παντού
Μην περιμένετε από το σχολείο. Μέσω της παρατήρησης του περιβάλλοντος και του παιχνιδιού, βοηθήστε τα να φτιάχνουν συμπεράσματα που στηρίζονται σε αποδείξεις.
Μην περιορίζεστε σε ακαδημαϊκά θέματα, τα παιδιά να συζητήσουν και να αιτιολογήσουν ηθικά, δημόσια ή πολιτικά θέματα.
Πως
Με συνεχής εξάσκηση βελτιώνονται γονείς και παιδί
1. Ενθαρρύνουμε την Επικοινωνία
Ενθαρρύνετε τα παιδιά να κάνουν ερωτήσεις και να εκφράζουν ελεύθερα τις αντιρρήσεις ή την δυσκολία τους.
Ερωτήσεις διερευνητικές:
- Δώστε µου ένα παράδειγμα.
- Τι θα πρέπει να απαντήσουµε πριν προσπαθήσουμε να απαντήσουµε αυτό το ερώτημα;
2. Εξασκούμε την Αντιπαράθεση
Για παράδειγμα 'θα έπρεπε να απαγορευτεί το εμφιαλωμένο νερό?' Η αντιπαράθεση προσφέρει διαφορετικές οπτικές για ένα θέμα, καλλιεργεί την ορθή διατύπωση του λόγου και της επικοινωνίας, Παίξτε τον ρόλο του Δικηγόρο του διαβόλου για να του προσφέρετε εναλλακτικές οπτικές
Ερωτήσεις σχετικές µε άλλες απόψεις
- Τι υποστήριξε ο/η άλλος/η; Γιατί;
- Πως υποστηρίζουν εκείνοι την άποψή τους;
- Αν ήσουν στη θέση του τι θα έλεγες;
Ερωτήσεις που διερευνούν τις επιπτώσεις κάθε άποψης
- Ποια επίδραση θα είχε αυτή η άποψη αν κυριαρχούσε;
- Αν συµβαίνει αυτό τι άλλο θα πρέπει επίσης να συµβαίνει;
3. Ζητάμε Αποδείξεις
Όταν διατυπώνουν έναν ισχυρισμό ζητήστε τις αποδείξεις, ώστε να αναπτύξουν το συνήθειο της αναλυτικής σκέψης
Ερωτήσεις που διερευνούν παραδοχές ή υποθέσεις
- Που το ξέρεις;
- Γιατί το θεωρείς δεδομένο;
- Συµβαίνει πάντα;
- Θα μπορούσε κανείς να το αμφισβητήσει;
4. Διατηρούμε Ανοιχτό μυαλό
Ερωτήσεις που θα υποστήριζαν την ομοφωνία
- Πώς θα μπορούσες να μετακινηθείς από τις απόψεις σου;
- Τι από τις απόψεις του άλλου θα μπορούσες να δεχθείς χωρίς μεγάλη απώλεια;
- Το παράδειγμα της τραγωδίας: κατάσταση όπου όλοι έχουν δίκιο από τις διαφορετικές τους θέσεις.
- Το παράδειγμα της συνέλευσης: Το παιδί θα ρωτάει και οι απαντήσεις που παίρνει θα πρέπει να είναι το έναυσμα για περαιτέρω σκέψη.
5. Προσέχουμε τις Προκαταλήψεις
Συζήτηση για το πως
- οι προκαταλήψεις μας επηρεάζουν τις αποφάσεις μας,
- υιοθετούμε ποιο εύκολα τις πεποιθήσεις της ομάδας στην οποία ανήκουμε
- υποθέτουμε για τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας ότι πιστεύουν σε παρόμοιες πεποιθήσεις
Επίσης συχνά πιστεύουμε αυτόματα τις πληροφορίες που:
- προέρχονται από οικογένεια και στενούς φίλους
- προέρχονται από άτομα σε θέση ισχύος και γοήτρου
- προέρχονται από άτομα ψηλά και γοητευτικά
- υποστηρίζουν τα πιστεύω μας ή τα συμφέροντά μας
- υποστηρίζουν τα μέλη της ομάδας μας στην οποία ανήκουμε
Η ουσία των ερωτήσεων είναι πως το παιδί θα πρέπει να βρίσκεται κοντά σε βοηθούς εξερευνητών και όχι σοφούς συμβούλους
Πως εμποδίζουμε την κριτική σκέψη
Με τις καλύτερες προθέσεις
Σχετικό άρθρο Πως να σταματήσετε την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στο παιδί σας